FreelancersAdviesNVJ | Soorten auteursrecht

Auteursrecht
Dit is het recht van een auteur (maker) om zijn werk openbaar te maken en te verveelvoudigen. De auteur bepaalt wat er met het werk gebeurt. Als een ander het werk wil exploiteren, heeft hij daarvoor toestemming nodig van de auteur. De auteur kan verlangen dat voor de toestemming een vergoeding wordt betaald. Het auteursrecht beschermt ook de immateriële belangen van de auteur. Hij kan zich verzetten tegen wijziging of aantasting van zijn werk en tegen het achterwege laten van naamsvermelding bij publicatie. Dit noemt men de morele rechten of de persoonlijkheidsrechten.

Beeldrecht
Met de term ‘beeldrecht’ wordt doorgaans gedoeld op de auteursrechten van beeldend kunstenaars en vormgevers. De stichtingen Beeldrecht en SCRIO behartigen de auteursrechtelijke belangen deze groepen in binnen- en buitenland.

Brief- en E-mailgeheim
Het is niet geheel duidelijk welke regels gehanteerd moeten worden. Mediaprofessor Dommering: “In beginsel is het niet toegestaan om privé-correspondentie zonder toestemming te publiceren, maar als er een nieuwsfeit in staat of een mededeling van algemeen belang is het wat anders”. Alberdinck Thijm denkt dat er auteursrecht op e-mail rust. Eef Brouwers (RVD) noemt de publicatie in 2003 van het mailtje waarin het kroonprinselijk paar de zwangerschap van Máxima aankondigt, onethisch: “Het is hetzelfde als met een brief die je per ongeluk met de post in handen krijgt. Daar moet je uiterst terughoudend mee zijn.”

Copyrightteken
Het zogenaamde “copyright-notice” bekend als © plus de naam van de auteur en het jaartal van de eerste openbaarmaking, is geen voorwaarde voor het ontstaan van auteursrecht. Het genot en de uitoefening van het auteursrecht zijn niet aan formaliteiten onderworpen. Het geeft echter wel duidelijkheid over de hoedanigheid van de auteur en de duur van de auteursrechtelijke bescherming.

Digital rights management
De software die is ontwikkeld om distributie van auteursrechtelijk beschermd werk via internet te beschermen en om illegale distributie tegen te gaan, wordt Digital Rights Management (DRM) genoemd. Er zijn verschillende software-producten verkrijgbaar.
Document van de EU (PDF)

Kabel- en uitzendrecht
Op grond van het auteursrecht moet voor doorgifte van televisieprogramma’s via de kabel een vergoeding worden betaald door de kabelmaatschappijen. Betaling aan de auteursrechthebbenden geschiedt via auteursrechtorganisaties. Een regeling voor uitzending via satelliet is er nog niet. Deze vergoeding staat overigens los van het gebruik van het werk in een televisieprogramma. Daarvoor moet toestemming worden gevraagd aan de auteur.

Knipseldiensten
De knipseldiensten Knipsel Info Service, Antal Clipping en Euroclip geven de NDP-uitgevers een vergoeding per knipsel. De diensten rekenen een toeslag van 50 cent, waardoor de uitgevers 1,5 tot 2 miljoen euro per jaar extra inkomsten krijgen. De uitgevers laten afrekening en uitkering van de vergoeding uitvoeren door de Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie.

Leenrecht
Het uitlenen van auteursrechtelijk beschermde werken door openbare bibliotheken kan niet worden verboden. Er moet door de bibliotheken wel een vergoeding voor worden betaald. Die vergoeding wordt geïnd door de Stichting Leenrecht. Via auteursrechtorganisaties als Stichting Nieuwswaarde (voor journalisten) wordt het geld onder rechthebbenden verdeeld.
Overigens mag een auteursrechtelijk beschermd werk niet zonder toestemming van de rechthebbende verhuurd worden. Dit wordt ook wel aangeduid als Verhuurrecht.

Licentie
Dit is eigenlijk gewoon een ander woord voor ‘toestemming’. In een licentie wordt de duur en de omvang vastgesteld van de toestemming die de auteur geeft voor openbaarmaking en/of verveelvoudiging. Je kunt voor éénmalige publicatie toestemming geven, maar ook voor onbeperkt gebruik in elke denkbare vorm en voor onbepaalde tijd. Een licentie kan dermate ruim zijn geformuleerd, dat deze in feite op hetzelfde neerkomt als een overdracht van auteursrecht.

Naburige rechten
De Wet op de Naburige Rechten beschermt de belangen van uitvoerende kunstenaars (artiesten, acteurs), fonogrammenproducenten en omroeporganisaties. Naburige rechten zijn aan het auteursrecht verwante rechten en beschermen de exploitatie- en de persoonlijkheidsrechten. Behoudens enkele wettelijke uitzonderingen heeft de rechthebbende als enige het recht om bepaalde handelingen toe te staan of te verbieden. Deze rechten vervallen 50 jaar na de eerste openbaarmaking. Meer informatie kun je krijgen bij SENA, Stichting ter Exploitatie van Naburige rechten te Hilversum, of bij organisaties voor kunstenaars en/of toonkunstenaars (FNV Kiem, Nederlandse Toonkunstenaarbond, KNTV).

Openbaarmaking
Het aan het publiek aanbieden, presenteren, vertonen of ten gehore brengen van het geheel of een gedeelte van het werk. Ook het in het verkeer brengen van een vertaling of bewerking daarvan valt hier onder. Voor openbaarmaking is toestemming van de auteur vereist.

Overdracht van rechten
Het auteursrecht is overdraagbaar. De uitsluitende bevoegdheid om te beslissen wat er met het werk gebeurt kun je aan een ander overdragen. Dat kan alleen schriftelijk. Daarmee geef je al je rechten uit handen en kun je dus zelf geen auteursrechten meer uitoefenen. Als daarna met de exploitatie van het werk veel geld wordt verdiend, profiteer je daar niet meer van. De persoonlijkheidsrechten kunnen niet worden overgedragen, ze zijn onvervreemdbaar. Wel kan de auteur afstand doen van het recht op naamsvermelding en van de rechten met betrekking tot wijzigingen in het werk of de benaming daarvan.

Plagiaat
De term “plagiaat” komt in de auteurswet niet voor. Het begrip wordt gebruikt als een werk wordt gepresenteerd als nieuw en oorspronkelijk, terwijl het in feite geheel of ten dele een nabootsing is. Plagiaat wordt in het algemeen als een onrechtmatige daad beschouwd.

Portretrecht
De persoon die herkenbaar in beeld wordt gebracht heeft soms het recht om zich tegen openbaarmaking van zijn portret te verzetten. De regels van het portretrecht zijn ingewikkeld. Meer informatie is te verkrijgen bij de juridische afdeling van de NVJ.

Readerrecht
Voor het overnemen van een kort gedeelte van auteursrechtelijk beschermde werken ten behoeve van onderwijspublicaties, zoals readers, is geen toestemming nodig. Voorwaarde is wel dat hiervoor een billijke vergoeding wordt betaald aan de rechthebbende(n). De Stichting Pro incasseert deze vergoedingen en zorgt voor uitkering aan uitgevers en (via auteursrechtorganisaties) aan auteurs. Voor overname van langere gedeeltes is wel toestemming nodig. Meer informatie is te verkrijgen bij Stichting Pro.

Reprorecht
Het maken van fotokopieën van auteursrechtelijk beschermd werk door overheden, ondernemingen en instellingen kan niet worden verboden. Gebruikers moeten wel een vergoeding betalen. Die wordt geïnd door de Stichting Reprorecht en verdeeld onder uitgevers en freelance-auteurs.

Thuiskopie
Iedereen mag thuis een kopie maken van een film, TV-uitzending of muziekwerk op CD of video ‘voor eigen oefening, studie of gebruik’. Iemand anders daartoe opdracht geven is niet toegestaan. Ook de verkoop of verhuur van een eigen kopie mag niet. Voor elke blanco CD en videoband betaalt de koper een kleine vergoeding (enkele dubbeltjes) die bestemd is voor auteursrechthebbenden. Deze heffing compenseert de schade die rechthebbenden lijden door het thuiskopiëren.

Verhuurrecht zie Leenrecht

Verveelvoudiging
Het maken van één of meer exemplaren van een werk, ongeacht op wat voor wijze dat gebeurt. Een vertaling, verfilming of bewerking van het werk wordt ook als een verveelvoudiging aangemerkt. Voor verveelvoudiging is toestemming van de auteur vereist.