Digitale Kanalen III: DigiTV

Digitale tv-zenders: vooral herkauwen: Programma's worden meestal al digitaal opgenomen en bewaard. Transport van de zenders naar de kabelaars is ook digitaal. Echter, verspreiding naar kijkers geschiedt nog analoog. Dat wordt digitaal. Het eerste gevolg: meer ruimte, meer zenders en soms extra betaling voor pakketten doelgroepzenders. Behalve de tv-kabel en de ether biedt ook internet meer en meer mogelijkheden voor digitale distributie, vooral voor zeer specifieke kanalen met een relatief klein publiek. Nagenoeg elke publieke omroep en commerciële zenderexploitant beraadt zich momenteel op plannen voor digitale televisie en - radio. Staatssecretaris Medy van der Laan schreef half november in een brief aan de Tweede Kamer: "De Publieke Omroep ontwikkelt een conceptportfolio van digitale kanalen. Dit pakket met digitale tv- en radiokanalen kan met beperkte middelen reeds geproduceerde inhoud weer bij (nieuw) publiek brengen. Ook heeft de Publieke Omroep de ambitie om de tv-kanalen Nederland 1, 2 en 3 binnen de landsgrenzen live te gaan uitzenden via breedband internet."

De Vpro loopt voorop. Haar afdeling Digitaal, de internetafdeling, staat in de organisatie op gelijke voet met de onderdelen televisie, radio en gids. Alle popmuziekprogramma's en -producties dragen ongeacht het medium de naam 3Voor12. De afdeling Digitaal begon in januari 2004 acht radiozenders die enkel via internet uitzenden, met elk een aparte muziekstroming. Voor de muziek put Vpro uit de archieven die het over de loop van de jaren heeft opgebouwd. Behalve studio-opnames zendt de omroep eigen concertregistraties uit.
Aan 3Voor12 werd een videokanaal toegevoegd, ook via internet maar zonder al te veel moeite 'door te lussen' van de pc naar de tv. Zodoende ontstaat een alternatieve TMF of MTV, met eigen programmering. Wekelijks vinden live-uitzendingen plaats. Die live-beelden halen nooit de reguliere tv-programma's en worden speciaal voor het webpubliek gemaakt. Een computerprogramma selecteert uit de Vpro-archieven gedigitaliseerde beeldmateriaal en maakt er een digitale videostream van.



Met een maandelijks bezoekersaantal van, naar eigen zeggen, 400.000 trekt 3Voor12.vpro.nl meer kijkers, luisteraars en lezers dan sommige tv-programma's kijkers halen. Exacte cijfers over het internetkijk- en luistergedrag zijn er nog niet. KLO, de organisatie die dat soort metingen ook voor radio en tv verricht, werkt daarvoor nog aan een specifieke meetmethode. Naast de internetuitzendingen kunnen alle UPC-abonnees 3Voor12-tv in DVD-kwaliteit op hun televisie ontvangen, evenals de bewoners van glasvezelbuurt Kenniswijk in Eindhoven.

Er is veel recycling maar 3Voor12 verzorgt wekelijks live internetuitzendingen en is bij veel Nederlandse festivals aanwezig met een digitaal journalistenteam. Vpro's Projectmanager Festivals Reinier Bruijne over de 'mediamix': "Bijvoorbeeld de volledige registratie integraal op televisie, per item on demand op internet, de interviews uitgebreid via de radio en de samenvatting in steekwoorden via mobiele telefoons: 1 keer produceren, N keer distribueren" De webtv en -radiozender(s) worden overwegend gevuld met kopij waarvan delen reeds eerder werd uitgezonden in een andere context.

"De techniek voor een non-stop kanaal zoals 3Voor12 TV kost grofweg hetzelfde als drie uur traditionele televisie." Dat zegt Erwin Blom, hoofd van de afdeling Digitaal van de Vpro.
Lage kosten zijn mede te danken aan technische vaardigheden van journalisten. "Een interviewer doet bij kleinere producties behalve het vraaggesprek ook de opname en stelt licht en geluid goed in. Maar tijdens grote muziekevenementen bestaat een webtv-team uit 5 man: "2 cameramensen, 1 productiemedewerker, 1 audiospecialist en een regisseur. Laatstgenoemde zorgt ook voor de verbindingen en de schakelingen", aldus Bruijne onlangs bij een seminar over streaming video.

De makers moeten leren in verschillende kanalen te denken, zegt Blom: "Je krijgt extra mogelijkheden. De beste route is je af te vragen welk verhaal je wil vertellen, welke media ter beschikking staan en welk deel van het verhaal op welk medium te plaatsen is. Je moet je afvragen wanneer audio en video welke waarde toevoegen, functioneel denken. Voor veel nieuwsberichten is tekst toereikend."

Op een laptop monteert de journalist zelf, dus productie is goedkoper geworden en distributie eenvoudiger. "Maar je moet ook een goed verhaal kunnen vertellen en steeds scherp je medium kiezen." Al voorbeeld noemt hij geschiedenisprogramma Andere Tijden: de uitzendingen online met documenten maakt een uitgebreid archief. Uiteraard ook een nieuwsbrief en (nu al de vijfde) bundeling van de geschreven teksten tot een boek. Blom: "Als je het goed wil doen moet je alle media vanaf de ideeënfase meenemen. Een vast stramien ontbreekt, dus het is zo veel werk als je er zelf maakt."

Inhakend op het concept en het succes van 3Voor12 begint Vpro binnenkort twee nieuwe internettelevisiezenders: een documentaire- en geschiedeniskanaal. De archieven vormen daarvoor de basis, in een nieuwe context. Blom: "We hadden bijvoorbeeld pas geleden een documentaire over China als oprukkende economische macht. We voegen daar een documentaire van dertig jaar geleden aan toe, toen een Vpro-journalist een van de eerste buitenlanders was die opnamen mocht maken. Nieuwe context maakt nieuwe waarde. We beginnen klein met die dingen, om te leren wat het publiek wil."

Nieuwe nieuwszender
De publieke omroep als geheel werkt aan een 24 uurs digitale nieuwszender onder leiding van Joop Daalmeijer, de netmanager van TV2. Ook daarop vooral bestaande programma's: Journaals en 2Vandaag, Netwerk en Nova. Bij gebrek aan ÚÚn breed beschikbaar digitale tv-infrastructuur wordt internet wellicht om te beginnen het belangrijkste medium. Daalmeijer: "De kwaliteit is best redelijk via ADSL. Kijk maar naar Uitzendinggemist.nl. Ook voor radio is het geen probleem. De kwaliteit daarvoor is al uitstekend. Ik luister zelf bijvoorbeeld zondags naar een Deense klassieke radiozender via internet."
Hij verwacht, lerend van de BBC, een effectievere samenwerking tussen netbeheerders en programmamakers is in Hilversum, met kortere lijnen, directer. "Als de netmanagers hun wensen direct bij de programmamakers formuleren, krijg je geen auteursprogramma's maar ambachtelijke werken, dat beter aan de wensen van de kijkers voldoet."

Toekomstverkenning
Maar vooralsnog voorziet hij vooral archiefwerk, veel herkauwen. Gezien de kosten en zo lang 'analoge televisie' de maatstaf blijft zal dat ook zo blijven. Hoe die toekomstige vorm van televisie er uit zou kunnen zien, wordt momenteel onderzocht door een consortium Europese bedrijven met onder meer TNO STB en TNO Telecom. Ze werken voor een totaal budget van 7,5 miljoen euro mee aan New Media for a New Millennium (NM2), technologie om videobestanden te bewerken tot een nieuw geheel. Bijvoorbeeld "een romantische versie van Star Wars", schrijft NM2 op zijn website. Tijdens de vertoning van een film of serie kan de kijker de inhoud direct bepalen door bepaalde scÞnes te verwijderen. Zo kan een kijker ervoor kiezen bijvoorbeeld alleen de liefdes- of actiescÞnes van een speelfilm te zien. De onderliggende technologie moet de continu´teit van de verhaallijn waarborgen.
"Het filteren van kopij op zich is niet lastig. Het innovatieve van het project is dat er algoritmes worden ontwikkeld die een nieuw verhaal kunnen maken. Het aardige van dit consortium is dat het een combinatie is van technologiebedrijven en mediabedrijven", aldus Jeroen Heres van TNO. Onder meer British Telecom, Telefonica, Sony en documentaireproducent Illuminations Television doen mee. Ze maken 7 proefprogramma's, zowel documentaire als drama. Sony ontwikkelt met de deelnemende universiteiten de gezicht- en bewegingsherkenningssoftware.
NM2 wil ook gebruikmaken van de vaak honderden of duizenden uren niet uitgezonden materiaal van series en documentaires. Dit beeldmateriaal krijgt 'meta tags', digitale labels met een gecodeerde inhoudsbeschrijving, ten behoeve van een werkindex op de computer. Heres: "De software vormt op basis van de meta tags scÞnes die op betekenisvolle wijze aan elkaar worden geknoopt. Zo ontstaat een nieuw verhaal. Producenten kunnen met bestaand materiaal veel nieuwe producties maken."

TNO is optimistisch dat al zo vaak geopperde, maar nimmer waargemaakte sturing door de kijker de inhoud werkelijk mede zal gaan bepalen. In een van de pilotprogramma's binnen NM2 voor de Finse televisie kan de kijker straks via de mobiele telefoon aangeven wat de hoofdrolspeler moet gaan doen. De producent moet meer verhaallijnen opnemen. Maar zo wordt het toch juist duurder om televisie te maken? Heres: "Binnen het project gaat TNO na onder welke voorwaarden deze nieuwe vorm van televisie commercieel haalbaar is. Enerzijds zullen er kosten besparingen kunnen worden gerealiseerd door op slimme wijze beeldmateriaal opnieuw te gebruiken. Anderzijds vragen meerdere verhaallijnen om meer beeldmateriaal. Verder is het de vraag hoe kijkers deze nieuwe programma vormen zullen waarderen."

Lagere drempels
Maureen Thomas van de universiteit van Cambridge heeft met onder meer de BBC een specialisatie opgebouwd met gevarieerde verhaallijnen met digitale audio, video en animaties. Zij maakt de koppelingen tussen techniek en de verhalen voor NM2.
Welke betekenis heeft dit eigenlijk? Een antwoord is niet eenvoudig. De Britse documentairemaker John Wyver van Illuminations Television oppert de vermindering van de afhankelijkheid van traditionele tv-kanalen. De producent wordt minder afhankelijk van hun steeds meer door kijkcijfers gedomineerde selectie. Hij kan met reeds gefilmd materiaal meer doen en publiek ook eenvoudiger bereiken.
Drempelverlaging brengt ook Philips met Streamium radio en televisie die draadloos verbonden zijn met de pc in huis om video en audio de elektronica te brengen. Philips sloot met verscheidene Amerikaanse mediaproducenten distributieovereenkomsten. Hierdoor zijn, via Yahoo Movies, Launch en iFilm, alle trailers van nieuwe speelfilms maar ook de werken van onafhankelijke producenten van korte films. Werk dat normaal nooit op de Nederlandse televisie te zien zou zijn.

Student journalistiek
Lagere drempels, lagere kosten. Dat is ook de kern van Marijn Tijhuis' hogerejaarsproject aan de Academie voor Digitale Communicatie op de faculteit Communicatie en Journalistiek van de Hogeschool van Utrecht. Hoe kun je zonder budget live videobeelden via internet en het interne tv-net op school verspreiden? Tijhuis werkte met zogeheten 'streaming teams': een cameraman en een interviewer, al kunnen deze functies ook door 1 persoon worden vervuld. Een streaming team maakt reportages op het schoolterrein. De cameraman heeft een rugzak met een laptop, waarvan de harde schijf de beelden van de camera en het geluid van de microfoon opslaat. De laptop encodeert de signalen en zendt die direct via draadloos internet (wifi) naar het interne net van de school voor directe uitzending via internet of, via de regiekamer op het besloten tv-netwerk van de HvU.
"De kosten bedroegen in totaal 20 euro", legt Tijhuis uit. "Een paar tapes voor de DV-camera die op school al aanwezig was en 2 Firewire-datakabels. De school beschikte zelf over een camera en videobewerkingssoftware, de makers over laptops.

Tijhuis: "Met weinig budget kun je al een aardig resultaat halen. Journalisten een eye opener krijgen, inzien dat ze ook aan de slag kunnen met video. Het is veel minder moeilijk dan het op het eerste gezicht lijkt. Maar, interesse is een voorwaarde. Je ziet momenteel al tal van particulieren hun eigen video's opnemen en die via internet uitzenden. Zet Winamp5 maar eens aan en klik naar de rubriek Internet TV."
De grootste problemen van Tijhuis' project lag niet in de techniek, maar organisatorisch: "We ondervonden tegenwerking van de facilitaire diensten. Die zijn niet gewend dat studenten bandbreedte komen reserveren voor videouitzendingen via internet en in het wilde weg hotspots lijken op te hangen voor draadloos internet. Daarnaast blijkt ook het monteren van video-opnamen bewerkelijk te zijn. Dat kost veel tijd."
Uitzendinggemist.nl uitbreiden

De Nederlandse Publieke Omroep ziet welk merkbaar effect het groeiend aantal ADSL- en kabelinternetaansluitingen heeft. Op Uitzendinggemist.nl staan de eigen videoproducties van Nederlandse publieke omroepen on line. William Valkenburg, contentmanager van Omroep.nl, noemt op grond van cijfers van Kijk- en luisteronderzoek (KLO) tussen de 190.0000 en 230.000 bezoekers per maand tot en met augustus, bij 700.000 tot 940.000 opgevraagde pagina's. Exacte internetkijkcijfers kunnen technisch nog niet worden gegeven.
"Sinds september maken we extra promotie voor Uitzendinggemist.nl. TV-zender Nederland 1 heet nu dagelijks van 9.30 uur tot 16.00 uur ¦Uitzending Gemist¦. Dan worden op dat net programma¦s van alle omroepen herhaald en wordt regelmatig verwezen naar de website. Verder wordt er actief samengewerkt met internetproviders die hyperlinken naar de videospeler van Uitzendinggemist.nl. Zo bieden Casema, Chello, Compuserve, KPN en Zonnet inmiddels onze Uitzendinggemist in een eigen jasje. Met andere partijen zijn we nog bezig."
Daardoor steeg in september 2004 het aantal bezoekers tot 380.000 met 1,5 miljoen opgevraagde webpagina's. De meest opgevraagde videostreams van januari tot en met september 2004 waren, in volgorde van populariteit: Journaal (NOS), Kopspijkers (VARA), Jiskefet (VPRO), Familietrots (IKON) en NOVA (NPS/VARA).
Of Nederlandse internetgebruikers de programma's ook helemaal af kijken, wordt nog niet gemeten. Valkenburg: "Het lijkt er wel op dat ook langere programma¦s helemaal via het web worden uitgekeken. Opvallend in dat verband is de relatief hoge klassering", de tiende plaats "van Telefilms die via Uitzendinggemist.nl worden aangeboden."

Commerciële omroepen
Ook Nederlandse commerciële omroepen en producenten bekijken wat ze met digitale televisie kunnen en willen doen. RTL Nederland werkt samen met Endemol aan een gouwe-ouwekanaal, GO Channel. Voor die zender kan Endemol putten uit al het materiaal dat Joop van den Ende ooit voor televisie maakte. Endemol heeft de rechten over nagenoeg alle Van den Ende-programma's en kan uren per dag Dagboek Van Een Herdershond en andere melancholische programma's uitzenden. RTL-directeur Fons van Westerloo onderhandelt met de kabelbedrijven over de prijs.
Ook MTV en TMF, muziekzenders van hetzelfde moederbedrijf MTV Networks, beginnen vier nieuwe digitale zenders: 3 muziekzenders en kinderzender Nick Junior. Welke troeven John de Mol in zijn mouw heeft met een uitzendlicentie, zijn financiële belangen van 10,1 procent in Jetix, 8 procent in Viva Media AG (in Nederland actief met muziekzender The Box) en 25 procent in telecombedrijf Versatel is vooralsnog niet bekend. De miljardair is de fundamenten voor een nieuw mediabedrijf aan het opzetten en heeft kopij, een uitzendlicentie en beperkte distributiekanalen in handen. Zo veel is duidelijk.