Trendanalyse 2005

Om te illustreren hoe de internetjournalistiek zich ontwikkelt, is er een dwarsdoorsnede gemaakt van het internetnieuws op Internetjournalist.nl en Villamedia.nl. Het totaal van inmiddels nagenoeg 1000 nieuwsberichten (download: samenvatting in Word) tussen augustus 2004 en april 2005 leidt tot een brug tussen de twee enquêtes die de pijlers van het ‘onderzoek naar de digitalisering van de journalistiek’ vormen. Immers, het laat zien, hoe in concreto de uiteindelijke enquêteverschillen 2002 - 2005 kunnen worden geïllustreerd. Uiteraard kunnen aan de hand van het jarenlang volgen van de actualiteit trends worden gesignaleerd. Dat moet wel begeleid worden door een heldere waarschuwing: veel van de resultaten van onderzoeksinstituten spreken elkaar tegen en uiteraard biedt een grondige blik op de nieuwsfeiten ook niet altijd kennis van de processen die zich op de achtergrond afspelen; processen die alleen met gedegen onderzoek kunnen worden blootgelegd. Als we deze vermaning als relativering zien, maar verder even pragmatisch terzijde schuiven om trends te kunnen signaleren, maakt een korte blik op de feiten maakt het direct duidelijk: de situatie is significant anders als bij de rapportage van fase 1 van dit onderzoeksproject. Toen werd nog gesproken van afnemende werkgelegenheid, malaise in de sector en gebrek aan opleiding. Anno 2005 zou men nog kunnen beweren dat slechts de digitale scholing van journalisten in het werkveld fundamenteel gebrekkig is.

2003 en 2004 waren overduidelijk de jaren van de kranten en de weblogs en van het begin van de overheidsbemoeienis met het internet. Daarnaast trad er een nog duidelijkere systematisering van het bronnen materiaal op. Een beetje weggezakt zijn de mailbrieven of e-zines, hoewel allesbehalve duidelijk is of dat ook verband houdt met een afname aan abonnementen. Weer in opkomst, zeker in de nadagen van 2004 en begin 2005 is een hernieuwd positivisme over de toekomst van de combinatie van ‘Nieuwe Media’ en journalistiek, in combinatie met een grote groei aan werkgelegenheid in aanpalende journalistieke gebieden. Deze is waarschijnlijk zelfs zo significant dat men van een tweede emanciperingsgolf kan spreken. We gaan op deze deelaspecten nog even kort in.

Hernieuwd positivisme en werkgelegenheid
"'Het trage en ietwat ouderwetse krantenbedrijf moet een swingend multimediabedrijf worden of een enkeltje nemen naar het Persmuseum." Het zou een citaat van een internetgoeroe uit 1999 kunnen zijn, uit de tijd dat het zelfvertrouwen van de sector Nieuwe Media niet kapot kon; zoals bekend leidden de overspannen verwachtingen tot een beurscrash en het bijstellen van de digitale investeringen van mediabedrijven. Maar de opmerking komt uit 2005, van de hoofdredacteur van de Volkskrant. Broertjes geeft hiermee uitdrukking aan het hernieuwde geloof in een nieuwe mediatoekomst. Die wordt ook al weer voorzichtig in 2004 en wat zelfbewuster in 2005 ook al door vertegenwoordigers uit de internetsector uitgedragen. De oplagecijfers van kranten en met name vaktijdschriften staan onder druk, terwijl de commerciële parameters voor internetuitgaven weer interessante vooruitzichten laten zien. In Amerika maakt uitgeverij Dow Jones al meer winst op internet dan met de dagbladen in portefeuille en in Nederland kunnen Marktplaats en Startpagina miljoenenwinsten noteren, terwijl - voor de journalistiek dichter bij huis - de Volkskrant niet onsuccesvol is met betaalde digitale krantenabonnementen.
Uiteraard leidt dat ook tot een groei in de werkgelegenheid in de digitale media. Er zijn dagen dat deVillamedia vacaturesite 25 redacteuren voor Nieuwe Media kent, terwijl er slechts 3 voor kranten en opinietijdschriften worden gevraagd; toch een saillant verschil. Maar voorzichtigheid is geboden bij de conclusie: veelal wordt die werkgelegenheid ingevuld in de media met een voorlichtingstaak. Ministeries, grote instellingen en bedrijven completeren veelal hun communicatiebeleid. Wellicht kan die voorlopige samenvatting worden gestaafd in het derde deel van onderzoekstraject.

Illustraties uit de Villamedia Onderzoek 'Stand van Zaken':

24-2-05
De 'oude' media zijn ten dode opgeschreven. De toekomst is aan internet, want dit is het favoriete medium van jongeren tussen de 9 en 15 jaar. Deze conclusie kan getrokken worden uit een grootschalig onderzoek naar het mediagebruik van de Nederlandse jeugd door Kaboem, een platform voor jeugdmarketing dat onder meer de jongerensite Kaboem.nl exploiteert.

27-4-05
Steeds meer jongeren laten de oude media links liggen en lezen het nieuws op nieuwsportals, aldus dit onderzoek van de Carnegie Reporter.

9-5-05
Massamedia zijn uit. Weblogs van amateurs vormen zowel een bedreiging als een uitdaging voor uitgevers, concludeert internetjournalist Peter Olsthoorn in een onderzoek naar online uitgeven en journalistiek.

10-5-05
Het is 2014. De traditionele pers bestaat niet meer. Nieuws komt nu van Googlezon (Google/Amazon) en bestaat uit weblogs, meningen, wetenschappelijke ontdekkingen, persoonlijke voorkeuren en willekeurige gedachten, verzameld en opgemaakt door computers en redacteuren. De New York Times is een nieuwsbrief geworden voor de elite en de ouderen. Die situatie schetst de 8 minuten durende documentaire Epic 2014 van de Amerikaanse journalisten Matt Thompson en Robin Sloan. Meer bij de NY Daily News

De Nederlandse kranten en het internet
De verwachtingen vanuit de krantensector naar de digitale media beginnen grafisch inmiddels op een grillige bergetappe te lijken. Waar na de bloei-jaren de Nieuwe Media na het doorprikken van de zeepbel en masse door krantenuitgevers en -journalisten in de ban werden gedaan, is er inmiddels weer sprake van een verhoogd bewustzijn op dit gebied. Terwijl er in 2001 nog werd gesproken van een mogelijke ‘teletekstisering’ - dat wil zeggen het zich beperkingen tot een zeer sobere online berichtgeving om kosten te besparen - is het aantal online initiatieven dat de kranten met name in 2004 ontplooiden nagenoeg niet te tellen. Waar het karakter van de specifieke inspanningen vaak nog als inhoudelijk weifelend en commercieel voorzichtig kan worden aangeduid zijn de inspanningen om tot een meer multimediale aanpak van de krant te komen, toch onmiskenbaar. Zo heeft de Volkskrant drie journalisten omgeschoold om ook de camera te kunnen bedienen en daar kleine online documentaires voor de regio Utrecht van te maken. Het Limburgs Dagblad en de Haarlemse Courant werken met geld van het Bedrijfsfonds aan een wijksite voor buurten waarmee ze het contact dreigden te verliezen. Opvallend ook: in 2004 en 2005 kozen veel kranten, nationaal en regionaal voor de inzet van een redactieweblog, en denken uitgevers duidelijk na over een meeromvattendere weblogstrategie, waar wellicht ook meeschrijvende lezers een plaats vinden. Aangezien de mogelijkheden tot multimedialisering en digitale vernieuwing volgend de meeste deskundigen van vitaal belang zullen zijn voor de overlevingskansen van de krant als geheel, kent de Villamedia Onderzoekssite een apart dossier ‘Kranten en digitale media’.

Illustraties uit de Villamedia Onderzoek 'Stand van Zaken':

12-5-05
Online kranten trekken meer bezoekers
Nederlandse dagbladen maken op internet een flinke groei door qua bezoekcijfers. Vooral de Volkskrant zag het aantal unieke bezoekers per dag sterk stijgen, meldt Webwereld.

22-3-05
Vlaamse kranten sterk op internet
De recent vernieuwde websites van Het Laatste Nieuws en Het Nieuwsblad trekken steeds meer bezoekers, schrijft Mediafacts.

18-2-2005
Kranten en RSS-feeds
Marketingfacts berekende dat zeven van de 37 Nederlandse dagbladen ínmiddels een RSS-feed aanbieden. Uitgedrukt in percentages overstijgt het de feeds die Amerikaanse kranten op het internet aanbieden.

1-12-04
Meer online erbij dan in print eraf
De digitale editie van de Volkskrant heeft na een jaar, met 10.000 betalende lezers, het verlies opgevangen van de 4.717 papieren abonnees die vertrokken bleken na het 4e kwartaal van vorig jaar. Het facsimileabonnement (met de zaterdagkrant in print als extraatje) kost 150 euro per jaar, de gewone krant 244. De weglopende papieren lezers kosten de krant dus 707.550 euro, terwijl de grotere digitale aanwas 1.500.000 oplevert

29-9-04
Trouw, NRC en Volkskrant definitief met Parship
Na NRC Handelsblad bieden ook de sites van zustertitels Volkskrant en Trouw de relatiebemiddeling van Parship voorgoed aan.

10-5-05
Ook de regiokranten webloggen
Ze zitten helaas een beetje verborgen, maar ook het Utrechts Nieuwsblad en de Amersfoortse Courant houden onderhouden al een tijdje een weblog.

Tijdschriften en omroepen, relaxed of te zorgeloos?
Experimenteren kranten inmiddels, gedwongen of niet, volop met internet als medium, de meeste omroepen en tijdschriften lijken daarvan minder overtuigd. Uiteraard is de publieke omroep nog steeds één van de meest investerende digitale uitgeverijen en is een doelgroeptijdschrift als Adformatie al jarenlang actief op internet. Maar dat kan niet verhullen, dat zij, getuige de bijna afwezigheid van digitaliseringsnieuws uit deze sectoren, de grip op innovatie lijken kwijt te raken. De publieke omroep was jarenlang dè voorloper op het Nederlandse net, maar lijkt de wet van de remmende voorsprong te leren kennen. Inmiddels lijkt de digitalisering van beelden, oud en nieuw, een vanzelfsprekend proces te worden, zodat Hilversum nog kansen genoeg heeft sterke kaarten op tafel te leggen. Het is mogelijk dat de nagenoeg onafwendbare ontmanteling van de Publieke Omroep op dat proces een positieve ('meer kaarten op goedkope informatievoorziening') of negatieve impuls ('ontmantelen niet-kerntaken') zal geven. De commerciële omroep lijkt, als men afgaat op de frequentie van nieuwe ontwikkelingen, in dit proces opvallend genoeg minder en minder een belangrijke internetspeler te worden; wel heeft zij vanaf het allereerste begin affiniteit met mobiele interactie en SMS-acties. Inmiddels duiken de eerste identificeerbare 'vijanden' op: web-TV en podcasting, bijzonder gedifferentieerde en goedkope manieren om beeld en geluid naar een mediaconsument te brengen, zijn sterk in opkomst. De publieke omroep, in de gedaante van BNN, blijkt daarvan een 'early adaptor'.

Internet is uitstekend in staat sterk afgebakende doelgroepen rondom een site te formeren en vast te houden. Dat zal op termijn zeker een belangrijk effect hebben op opinie-, doelgroep en vakbladen. Inmiddels zien de oplagecijfers er nog aardig uit voor tijdschriftenland, en dat zou één van de verklaringen kunnen zijn, waarom zij over het algemeen allesbehalve voorop lopen in de digitalisering van de journalistiek. Daarbij wordt tevens vaak het argument gebruikt dat internet met name geschikt is voor nieuws en niet voor achtergrondverhalen en beeldreportages. Of dat argument valide is, daarbij kan men zeker de nodige vraagtekens zetten. Maar het leidt zeker tot een stagnatie van zoiets als online magazines of multimediale tijdschriftenconcepten.


Illustraties uit de Villamedia Onderzoek 'Stand van Zaken':

Weblogs voor Reeds zakenbladen
Reed Business Informations 140 zakenbladen moeten allemaal op korte termijn een internetstrategie opstellen. Weblogs kunnen daar nadrukkelijk in voorkomen. Een grote titel als FEM Business heeft er al een. En daar is ook reclame op mogelijk. Meer op de weblog staatsgeheim.com

24-11-2005
Geen toegevoegde waarde
Tijdschriften moeten beter nadenken voordat ze online een site lanceren. De site van Elsevier bijvoorbeeld heeft weinig toegevoegde waarde, schrijft Adverto, weblog in online marketing.

29-11-2004
Tijdschrift op DVD
De autobranche is een nieuw tijdschrift rijker: de Auto DVD, zo heet het blad. Behalve op papier verschijnt het periodiek ook op internet en DVD, gevuld met zestig minuten aan autonieuws en een game.

17-11-2004
Elsevier lanceert nieuwssite
Opinieweekblad Elsevier lanceert haar eigen nieuwssite. De site wil concurreren met Nu.nl en de sites van de dagbladen.

5-4-05
Geld verdienen aan een weblog
Volgens webloguitgever Michiel Frackers is een weblog met een duidelijke doelgroep kansrijker dan grote publieksweblogs als GeenStijl of Retecool.

20-12-04
BNN in podcasting
BNN gaat de Radio 1-programma's BNN United, Weg Met BNN en Storing via podcasting aanbieden.

29-9-04
Casema met commerciëlen door in digitale 'webtv'
Kabelbedrijf Casema geeft nu ook de tv-signalen van de HMG- en SBS-zenders via breedbandinternet. Alle Casema en Wanadoo Cable-klanten kunnen via de pc tv kijken in dvd-kwaliteit.

De jaren van de weblog
De mediumvorm e-zine (of online nieuwsbrief) komt nauwelijks voor in de geactualiseerde stand van zaken. Er zijn duidelijk aanwijzingen dat de grote hoeveelheden spam (ongewenste e-mail) die vanuit de gehele wereld verstuurd worden, evenals de spamfilters die nodig zijn die stroom in te dammen, negatieve effecten hebben op de e-mailuitgeverij. Daarbij komt nog, dat mailbrieven inmiddels tot het standaardrepertoir behoren van online krant, omroep of nieuwssite. Verder is de ontwikkeling van het e-zine vormelijk tot een stilstand gekomen, zo lijkt de afwezigheid van nieuws hierover te willen uitdrukken. Dat de tijdschriftensector dit medium allesbehalve heeft omhelsd (zie vorige paragraaf) kan tevens als een belangrijk element worden gezien. De afgelopen twee jaar zijn, als je spreekt over de mogelijke digitale uitgeefvormen, ongetwijfeld de jaren van de weblog geweest. Het online dagboek heeft, mede gesteund door de voorradigheid van een aantal goede en kostenefficiënte en zelfs gratis weblog Content Management systemen, vooral in de afgelopen jaren een grote verspreiding gekend. De meeste webloggers zijn amateurs, wiens schrijfsels over het dagelijks leven geen enkele journalistiek relevantie bezitten, maar er zijn ook weblogs die zich inmiddels de waakhonden van de traditionele media, aanmeten. En in veel gevallen met succes. Daarnaast, ook de traditionele journalistiek voelt zich inmiddels aangetrokken tot de eenvoudige publicatievorm. Nagenoeg elke krant kent inmiddels op een of andere wijze de weblog binnen de eigen redactiegelederen. Daarom ook is er op de stand van zaken afdeling op Villamedia een apart dossier ‘weblogs’ opgenomen.

Illustraties uit de Villamedia Onderzoek 'Stand van Zaken':

30-12-04
Weblogs als waakhonden
"In de VS sturen webloggers presentator Dan Rather met pensioen. In Nederland moet officier van justitie Joost Tonino het veld ruimen", schrijft WebWereld. Weblogs blijken in staat carrières te breken.

26-11-04
Les in democratische journalistiek
De nieuwssite MSNBC omarmt na een succesvol experiment de weblogger.

30-11-2004
Web-log.nl niet winstgevend
Ilse Media verdient nog geen geld aan Web-log.nl. De blogcommunity herbergt inmiddels wel 50.000 weblogs.

2-12-04
Weblogs verslaan nieuwssites
Het nieuws over de dood van prins Bernhard verscheen woensdagavond eerder op een aantal weblogs dan op de grote nieuwsites.

4-5-2005
Weblog als serieuze nieuwsbron?
Lezersredacteur Michael Arrieta-Walden van de Amerikaanse krant The Oregonian signaleert dat hij steeds vaker door lezers bestookt wordt met de vraag waarom de krant niet publiceert over verhalen die ze hebben gelezen op weblogs.

Overheid steeds meer 'betrokken'
Dat de internetportal Planet.nl in 2005 toetreedt tot de raad voor de journalistiek, is wederom een teken dat internet toetreedt tot de ‘laag van de gevestigde orde’. Internet is van fenomeen een gegeven geworden. Dat betekent ook dat zowel de internationale als de nationale overheid zich de afgelopen twee jaar meer betrokken is gaan voelen bij het nieuwe medium. Die betrokkenheid kan, als je kijkt naar de nieuwsitems in die periode op twee manieren worden uitgelegd. Enerzijds voelt de overheid zich meer verplicht tot een transparanter online communicatiebeleid en daarmee de ontwikkeling van nieuwsvoorziening en de bijbehorende werkgelegenheid.
Anderzijds leidt dat tot meer justitiële overheidsbemoeienis met internet. Van de tapplicht voor internet en telefonieproviders tot de opsporing van online stalkers, hackers en haatzaaiende sites, meer en meer is de overheid een speler in het digitale tijdperk. Dat heeft uiteraard voordelen, maar in dit tijdperk van de groeiende angst voor terrorisme en de nog niet opgebouwde weerstand van online mediabedrijven, kan bij het beleid van de overheid ook zeker vraagtekens worden gezet. Immers, nu nog onduidelijk is wat de digitale persvrijheid en vrijheid van meningsuiting inhoudt, is ook niet helder welke impact het overheidshandelen heeft.

Illustraties uit de Villamedia Onderzoek 'Stand van Zaken':

29-3-2005
De digitale overheid groeit
Afgelopen week werd tijdens de Kennismarkt Elektronische/Andere Overheid de 'Overheid.nl Monitor 2004/2005' gepresenteerd. Uit deze monitor, die in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is uitgevoerd, blijkt dat de elektronische dienstverlening van de overheid in 2004 met 9% is gestegen tot 49%.

10-2-05
Transparante overheid
In opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is een nationale standaard voor webmetadata ontwikkeld voor digitale informatie van de Nederlandse overheid.

21-10-04
Webrichtlijnen overheidssites
Advies Overheid.nl heeft `webrichtlijnen` voor overheidswebsites gepubliceerd. De richtlijnen moeten de duurzaamheid en toegankelijkheid van de webpagina's waarborgen en zijn in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties opgesteld.

9-11-04
Krakers overheidssites opgepakt
Na alle commotie rond de laksheid in de opsporing van de groep computerkrakers die begin oktober een aantal overheidssites lam legde, meldt het Openbaar Ministerie in Den Haag dat vandaag twee vermoedelijke leden van de zogenaamde '0x1fe Crew' zijn opgepakt.

9-12-04
PvdA: haatzaaiende sites hacken
De Nederlandse overheid moet 'hackers' inschakelen om de haatzaaiende informatie afkomstig van buitenlandse sites in te dammen, vindt de PvdA.

21-10-04
Confiscatie Indymedia-servers krijgt politiek staartje
Waar het Nederlandse Openbaar Ministerie met dreigbrieven zwaait naar Indymedia NL (IJ 19/10), gaan politici in België in de tegenaanval. Zo stuurt Vlaams minister van Buitenlands Beleid en Media Geert Bourgeois (NVA), naar aanleiding van de brutale inbeslagname van twee Indymedia-servers in Groot-Brittannië op 7 oktober, eerstdaags een brief naar de Amerikaanse ambassade met de eis om een verklaring.