Verdiep je in je vak, denk mee

dinsdag 7 juli 2015

Verdiep je in je vak, denk mee Wat is dat toch, dat veel professionals die dagelijks bezig zijn met nieuws zó over de stormachtige ontwikkeling in hun eigen vak heen kunnen kijken. Misschien is het juist dat dagverse karakter van hun werk dat het journalisten moeilijk maakt stil te staan bij overmorgen, bij volgende maand, bij volgend jaar. Of bij 2025.

Er kan in tien jaar veel gebeuren. Tien jaar geleden hadden we nog geen iPhone of tablet, bijvoorbeeld. Geen apps, geen social media. We belden of mailden. Het nieuws stond in de krant, en die was van papier. Of we zagen het op Het Journaal van acht uur. Weet je nog wel?

Anders nog nieuws?

Wie door de oogharen naar 2025 wil kijken, mag de verrekijker van Van de Bunt gebruiken. Dit adviesbureau maakte in opdracht van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek in samenspraak met een breed samengestelde groep mediamensen vier scenario’s voor de komende tien jaar. Het rapport ‘Anders nog nieuws?’ verscheen enkele maanden geleden verschenen en  is hier te raadplegen. Van harte aanbevolen.

Welke kant het op gaat met de media en de journalistiek, en vooral het tempo daarin, zal grotendeels afhangen van wat de technologie ons biedt, en ook in hoeverre de samenleving alle bezwaren die daaraan kleven (zoals het verspelen van privacy) op de koop toe blijft nemen. Trust and technology heet dat in de sneltaal van de consultants. Het schouderophalen waarmee de wereld over is gegaan tot de orde van de dag na de NSA-onthullingen van Snowden doet vermoeden dat enkel technologie het tempo bepaalt.

De werkelijkheid gaat zich natuurlijk aan geen van de vier uitgewerkte scenario’s houden. Elementen van meerdere dan wel van alle draaiboeken zullen – inclusief een ruime post onvoorzien – de toekomst gaan bepalen.

Werk aan de winkel

Toch is het een must om de scenario’s uit ‘Anders nog nieuws’ te bekijken, omdat elk van de vier existentiële vragen stelt. Aan de industrie, aan journalisten, aan opleidingen en aan de samenleving.  Eerdere onderzoeken, zoals dat van de Raad voor Cultuur in 2014 (‘De tijd staat open’), eindigden al in alarmtonen. Van de Bunt doet er een schepje bovenop: in geen van de scenario’s hebben mediabedrijven en opleidingen die alleen maar reageren op de ontwikkelingen nog een bestaan in 2025. En in drie van de vier scenario’s zal de publieke functie van de journalistiek – zonder de juiste proactieve inzet – teloorgaan. ‘Als we (…) menen dat kwaliteitsjournalistiek een vitaal onderdeel van een goed werkende democratie is, is er nu werk aan de winkel’, constateren de rapporteur droogjes.

De toekomst van de georganiseerde journalistiek

Aan de toekomst van de georganiseerde journalistiek, over de vakbond en de beroepsvereniging die de NVJ is, maken de samenstellers van ‘Anders nog nieuws?’ geen woorden vuil. Maar de fundamentele vragen die voor de bedrijven voor de beroepsgroep en de opleidingen worden opgeworpen, liggen uiteraard ook op het bordje van de NVJ. Het bestuur heeft enkele maanden geleden al een halve dag doorgepraat met één van de samenstellers van het rapport. We moeten, na een periode waarin veel aandacht aan de organisatie zelf moest worden gegeven, dringend antwoorden vinden op de veranderingen in het vak, in de rol van de journalistiek, in de marktverhoudingen. De NVJ moet relevant blijven voor mensen die in dit veld werken. Anders deelt ze het lot van de mediabedrijven en journalisten die ‘het aankijken’ en zich pas aanpassen als het te laat is. Over en sluiten.

Luisteren naar collega's

In haar jaarrede in juni heeft voorzitter Marjan Enzlin duidelijk gemaakt dat het bestuur niet pretendeert de wijsheid in pacht te hebben. We volgen niet lijdzaam, van een bestuur mogen ook ideeën worden verwacht, maar we willen wél luisteren naar de mensen in het veld, leden en collega’s die de waarde van de NVJ nog moeten ontdekken. Motto’s als ‘Elk lid telt’en ‘Elke stem telt’ drukken die houding ook uit. The wisdom of the crowd, zouden de Van de Bunts zeggen.

De individuele journalist is kwetsbaar

Het fenomeen vakbond wordt nogal eens op dezelfde plank gezet als de beeldbuistelevisie en de bakelieten telefoon. Zeker creatieve mensen hebben niet onmiddellijk de aandrang zich te organiseren, de focus meer op het prachtige werk dat voor hen ligt dan op prozaische vragen over arbeidsvoorwaarden, auteursrechten, verzekeringen en pensioenen. Zeker nu de budgetten van media-ondenemers krimpen, maakt dat de individuele journalist kwetsbaar. Gelukkig zien veel collega’s dat nog steeds, met name ook zelfstandigen, die de grootste en gestaag doorgroeiende sectie vormen binnen de NVJ. Naar hun praktijk gaat ook veel van onze aandacht.

Het meer klassieke NVJ-lid, bijvoorbeeld de dagbladjournalist of de omoepmedewerker in vaste dienst, ziet dat laatste misschien met lede ogen aan. Maar betere voorwaarden voor freelancers zijn uiteindelijk ook in het belang van de vaste mensen. En zijn bovendien nodig om kwaliteitsjournalistiek overeind te houden. Oók een voorname doelstelling van de NVJ.

Daarmee hebben we misschien een hint, maar zeker nog geen antwoord op alle vragen die de nabije toekomst ons stelt. Daarvoor is dus de denkkracht van de beroepsgroep nodig, de wijsheid van leden én niet-leden. Verdiep je in je vak, denk mee met de NVJ!

{snippet:block_twitter}