Hoor en wederhoor

Eén van de belangrijkste uitgangspunten van de journalistiek is hoor een wederhoor. De Raad voor de Journalistiek zegt hierover in de Leidraad het volgende: Journalisten passen wederhoor toe bij personen die door een publicatie worden gediskwalificeerd, ook wanneer die personen hierin slechts zijdelings een rol spelen. Wie beschuldigd wordt, krijgt voldoende gelegenheid om, bij voorkeur in dezelfde publicatie, te reageren op de aantijgingen. Wederhoor ontslaat journalisten overigens niet van hun opdracht zo waarheidsgetrouw mogelijk te berichten.

Het beginsel van hoor en wederhoor is niet absoluut: indien de journalist zich beperkt tot een weergave van hetgeen in het openbaar werd gezegd of in een openbaar gemaakt stuk te vinden is, zal hoor en wederhoor niet noodzakelijk zijn.

Het ontbreken van de mogelijkheid tot weerwoord leidt ook niet noodzakelijkerwijs tot een onrechtmatige publicatie. En anderzijds heft het enkele feit dat de beschuldigde heeft kunnen reageren een eventuele onrechtmatigheid ook niet op. De aard van de beschuldigingen is van belang, de mogelijke invloed hiervan op de goede naam van de betrokkene en de vraag in hoeverre de beschuldigingen steun vinden in het ten tijde van de publicatie beschikbare feitenmateriaal.


Een greep uit de jurisprudentie

Hondenkennel (TROS)

Het programma Radar had in 2004 een programma over hondenhandelaren gemaakt. De betreffende hondenkennel werd genoemd in de “Top 5 malafide hondenhandelaren”. De rechter vond dat de TROS zich diffamerend had uitgelaten (de hondenkennel onnodig in diskrediet had gebracht), onvoldoende onderzoek had gedaan en ten onrechte geen wederhoor had gepleegd. De Tros kon zich niet achter de Dierenbescherming verschuilen die ook een lijstje had, genaamd de “Top 5 hondenhandelaren met de meeste klachten”, (dat werd niet onrechtmatig werd geacht). De TROS moest de inkomstenderving van de hondenkennel vergoeden. Die werd in een aparte procedure vastgesteld op ruim € 325.000,-.

Ryanair (KRO/NCRV)

In het programma Brandpunt Reporter werd in 2013 onder de titel “Mayday, Mayday” meerdere keren aandacht besteed aan Ryanair. Anonieme piloten meldden dat zij gedwongen werden om zoveel mogelijk geld te besparen door met minder brandstof te vliegen dan zij zouden willen en dat zij ook bij ziekte of vermoeidheid moesten vliegen. Hierover is tot aan de Hoge Raad geprocedeerd. Elke keer oordeelde de rechter dat de programmamakers uitvoerig en gedegen onderzoek hebben gedaan.

Het Hof overwoog in 2015 dat “een recht op wederhoor van Ryanair niet absoluut is”, en oordeelde dat er voorafgaand aan de uitzendingen wel degelijk voldoende gelegenheid voor wederhoor is geboden door de KRO. Over de wijze waarop dit weerwoord vervolgens in de uitzendingen was verwerkt oordeelde het Hof:

“Of en hoe KRO het weerwoord heeft verwerkt in de uitzendingen is vervolgens in beginsel aan haar beoordeling en journalistieke vrijheid overgelaten, waarbij zij niet verplicht was dat weerwoord integraal of kritiekloos over te nemen. Dat Ryanair over die weergave of de uiteindelijke uitzending niet tevreden is, doet aan voormeld oordeel dus niet af.”

In 2016 verwierp ook de Hoge Raad de klachten van Ryanair.

X (EenVandaag)

In augustus 2017 zendt EenVandaag de reportage “Het monster van Leersum spreekt”. Het “monster” heeft al jarenlang ruzie met zijn buren en kreeg drie maanden cel wegens het terroriseren van die buren. Ook moest hij hen reeds 3 ton aan dwangsommen betalen. In de reportage komt hij uitgebreid aan het woord. Dat vond de buurman te eenzijdig, en die stapte naar de rechter onder andere wegens het ontbreken van wederhoor. In oktober 2017 oordeelde de rechter in kort geding dat de uitzending offline moest en er gedurende 7 dagen een rectificatie geplaatst moest worden.

De AVROTROS had aangegeven dat de eiser al vele jaren herhaaldelijk en ook zeer recent nog uitgebreid in de media is geweest om zijn kant toe te lichten en dat wederhoor daarom niet nodig was. De rechtbank stelde dat er inderdaad geen absoluut recht op wederhoor bestaat, maar dat EenVandaag door wederhoor weg te laten zichzelf wel verplichtte de situatie betrouwbaar in beeld te brengen. Dat was niet voldoende gebeurd. De vordering tot schadevergoeding werd afgewezen.

Twee maanden later oordeelde het Hof in hoger beroep dat de uitzending weer online mocht met een kleine aanpassing omdat de indruk werd gewekt dat de buurman het conflict over zichzelf had afgeroepen. Na die aanpassing was dat niet meer het geval.

Ook het Hof was van mening dat wederhoor nodig was geweest, mede omdat het hier niet om een publieke figuur ging en dat slechts een kleine bijdrage aan het publieke debat geleverd werd. Maar het Hof vond de gehele verwijdering van de uitzending niet noodzakelijk en niet proportioneel.

ANBO (Omroep Max/ Follow the Money)

Op 1 november 2017 besteden zowel Omroep Max als Follow the Money  (FTM) aandacht aan de ouderenbond ANBO. Omroep Max stelt in een persbericht: “Waar zijn de ANBO-miljoenen?” en Follow the Money publiceert een artikel met als kop “Autoritaire ANBO-bons jaagt ouderen weg”. In april 2018 publiceert FTM nog twee artikelen over de ANBO, die vervolgens in kort geding verwijdering en rectificatie vordert van zowel de uitzending van Omroep Max als van de artikelen van FTM.

Eén van de klachten van de ANBO is dat Omroep Max onvoldoende wederhoor heeft gepleegd. De rechter zegt daarover: “Zij heeft de directeur uitgenodigd om in de uitzending op te treden, maar dit heeft zij geweigerd, terwijl dit bij uitstek de gelegenheid was geweest om een tegengeluid te laten horen. Ook staat vast dat de betrokken journalisten de ANBO op 25 oktober 2017 een uitgebreide vragenlijst hebben toegezonden, maar dat de ANBO daarop niet inhoudelijk is ingegaan. Dat die vragenlijst in de ogen van de ANBO suggestief was, maakt niet dat in dit geval onvoldoende mogelijkheid tot wederhoor is geboden. De ANBO heeft voorts een journalist van Omroep Max één dag voor de uitzending bij haar op kantoor uitgenodigd om stukken in te zien, maar stelde daarbij de voorwaarde dat hij daaruit niet mocht publiceren. Deze houding is door Omroep Max en de journalist terecht als defensief gekwalificeerd. Daarnaast getuigt de houding van de ANBO – zoals Omroep Max heeft aangevoerd – van weinig zelfinzicht en realiteitszin. Als grote landelijke organisatie dient zij transparant te zijn en verantwoording naar haar leden en de buitenwereld af te leggen.”

Het artikel van FTM bevatte geen feitelijke onjuistheden en de uitlatingen die de ANBO suggestief vond waren weliswaar kritisch, maar daarvoor was voldoende aanleiding. Beide gedaagden hadden aldus voldoende gelegenheid tot wederhoor geboden.



Heb je rechtshulp nodig bij een journalistieke publicatie? Bel gratis een jurist van Balie Persvrijheid via 020 - 30 39 791. Klik hier voor meer informatie.