Publieke figuren

 

Publieke figuren moeten zich meer laten welgevallen dan de gemiddelde burger. Daarbij gaat het om personen die politieke of maatschappelijke verantwoordelijkheid dragen, Bekende Nederlanders, en anderen die zich in het publieke debat mengen.

Daarbij heeft het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM), de hoogste instantie die in Europa zaken omtrent vrijheid van meningsuiting toetst, een aantal criteria aangegeven die in de belangenafweging betrokken moeten worden:

  • - staat het onderwerp van de publicatie in de publieke belangstelling?
  • - hoe bekend is de betrokken persoon en wat is het onderwerp van de berichtgeving?
  • - wat is het eerdere gedrag of optreden van de betrokken persoon:
  •   heeft deze eerder de publiciteit gezocht? Voor degene die zich mengt in het
  •   openbare debat geldt: wie kaatst kan de bal verwachten;
  • - hoe is de informatie verkregen en hoe hoog is het waarheidsgehalte ervan?
  • - de inhoud, vorm en gevolgen van de publicatie;
  • - is er een schadevergoeding opgelegd aan het publicerende medium?

Ook heeft het EHRM  meerdere malen uitgesproken dat het in een democratische samenleving essentiële recht van het publiek om geïnformeerd te worden zich onder omstandigheden kan uitstrekken tot aspecten van het privéleven van “public figures”.

Maar artikelen die zich uitsluitend richten op de bevrediging van de nieuwsgierigheid van de lezer met betrekking tot de details van iemands privéleven, hoe bekend die persoon ook zij, dragen niet bij aan het publieke debat. De privacy van die persoon zal dan snel zwaarder wegen dan de persvrijheid.


Standaardarresten Europees Hof voor de Rechten van de Mens

Von Hannover II uit 2012

Prinses Caroline van Monaco (officiële naam Von Hannover) procedeerde bij het Europese Hof tegen de Duitse overheid. In twee Duitse tijdschriften waren foto’s gepubliceerd van haar skivakantie; wandelend door St. Moritz en in een skilift. Naast de foto van de wandeling stond een artikel over haar vader, prins Rainier, die ernstig ziek was. Terwijl Caroline op vakantie ging verzorgde haar zus, prinses Stéphanie, als enige hun zieke vader.

Bij de Duitse rechter ving Caroline bot, de rechter stond de publicatie van deze foto toe – de overige foto’s in de skilift in het andere tijdschrift overigens niet. Caroline stapte naar het Europees Hof, die had haar 8 jaar daarvoor een gunst bewezen waar het ging om haar privacy. Maar dit keer pakte het anders uit, het Hof stond de foto’s toe. Het Hof kwam tot een unaniem oordeel en benoemde de criteria die relevant zijn bij de belangenafweging tussen de privacy van een publiek persoon en de persvrijheid. Een van de factoren is de vraag of het onderwerp van de publicatie in de publieke belangstelling staat. Dat is dus een bredere uitleg dan de vraag of de publicatie bijdraagt aan het publieke debat. In de publieke belangstelling staan volgens het Hof bijvoorbeeld sport en artiesten. Dus ook entertainmentonderwerpen vallen gewoon onder de bescherming van de vrije meningsuiting.

In de zaak van Caroline oordeelde het Hof dat de ziekte van prins Rainier in de publieke belangstelling staat en de foto’s bij het artikel daarover werden daarom toegestaan. Dat gold niet voor de foto’s in de skilift, die waren uitsluitend voor entertainmentdoeleinden gepubliceerd, daar prevaleerde de privacy van Caroline.

Axel Springer uit 2012

In 2012, op dezelfde dag als het Hannover II arrest, wees de Grote Kamer van het Europees Hof nóg een standaardarrest: Axel Springer. Ook deze zaak is afkomstig uit Duitsland. Het ging dit keer over twee artikel in het Duitse klant Bild van uitgeverij Axel Springer. De krant schrijft in het eerste artikel over de arrestatie van een bekende Duitse tv-acteur die een aantal jaar de rol van hoofdcommissaris van politie vertolkte in de serie Tatort. De acteur wordt met naam en toenaam genoemd. Op het Oktoberfest in München is de acteur gearresteerd wegens het bezit en gebruik van cocaïne. De informatie is afkomstig van de persofficier van justitie. De krant bericht dan nog niet over cocaine die bij de acteur thuis is aangetroffen die hij per post uit Brazilie had ontvangen. De krant zou bij publicatie namelijk forse dwansommen verbeuren. Een jaar later, als de acteur is veroordeeld, bericht de krant hier wel over en citeert de persofficier van justitie. De acteur maakt direct werk van de zaak en daagt Bild voor de Duitse rechter. Met succes. De artikelen waren onrechtmatig en Bild wordt veroordeeld tot schadevergoeding. De uitgever, Axel Springer, stapt daarop naar het Europese Hof en die oordeelt anders.

Het arrest is een standaardarrest omdat het Hof zich voor het eerst uitlaat over iemands recht op reputatie. Het Hof oordeelt dat het recht op reputatie onderdeel uitmaakt van het recht op privacy en dus dezelfde bescherming geniet. Maar, zo gaat het Hof verder, die bescherming geldt alleen als er serieus inbreuk op je reputatie wordt gemaakt. Dat kan (natuurlijk) niet als het reputatieverlies het voorzienbare gevolg is van je eigen gedrag.

En daarop ging het hier mis voor de acteur. De krant had, weliswaar op de wat sensationele manier die Bild eigen is, maar wel overeenkomstig de waarheid, geschreven over de arrestatie van de acteur. In strafrechtelijke procedures is het publiek geïnteresseerd, temeer nu de acteur een hoofdcommissaris speelde in Duitslands bekendste krimi; het gebruik van de coke plaatsvond tijdens het Oktoberfest en de acteur zelf geregeld details over zijn privéleven prijsgaf. Dat maakte dat de artikelen werden toegestaan. Het Hof voegt daar ook nog aan toe dat de schadevergoeding die Bild van de Duitse rechter moest betalen een chilling effect had op de persvrijheid en om die reden in strijd met de vrije meningsuiting was.



Heb je rechtshulp nodig bij een journalistieke publicatie? Bel gratis een jurist van Balie Persvrijheid via 020 - 30 39 791. Klik hier voor meer informatie.