Strafbare feiten bij nieuwsgaring

 

De vrijheid van nieuwsgaring betekent niet dat de journalist zich niet aan de wet zou hoeven te houden. Weliswaar ziet vrije nieuwsgaring op al het handelen van de journalist in het proces dat voorafgaat aan publicatie, maar dat handelen wordt beperkt door de grenzen van de strafwet en de civielrechtelijke zorgvuldigheidsnorm. Betekent dit dat de journalist niet onrechtmatig mag handelen om informatie te vergaren? Het antwoord daarop is niet eenduidig te geven, uit de rechtspraak volgt dat er bijzondere gevallen zijn waarin de strafwet weliswaar is overtreden maar geen straf wordt opgelegd omdat dat in strijd met de persvrijheid was. 

In 1999 oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat journalisten zich bij de nieuwsgaring in beginsel aan de normen en regels van de strafwet moeten houden. In 2007 oordeelde het Hof dat nieuwsgaring geen rechtvaardigingsgrond is om de strafwet te overtreden. Maar een strafrechtelijke veroordeling kan onder bepaalde omstandigheden wel op gespannen voet staan met het recht op vrije nieuwsgaring. 


Standaardarrest Hoge Raad – Alberto Stegeman

De Hoge Raad heeft zich maar liefst twee keer moeten buigen over de vraag of Alberto Stegeman vervolgd en veroordeeld moest worden omdat hij een KLM-personeelspasje had vervalst. Hij had dit vervalst om het bedrijventerrein van Schiphol-Oost te kunnen betreden waar het regeringsvliegtuig in een hangar stond gestald. Stegeman wilde aantonen dat de beveiliging zo lek was als een mandje en beging daarvoor een strafbaar feit: het kopiëren van het pasje. Na jaren procederen oordeelde de rechter uiteindelijk dat dit niet mocht. De rechter vond dat er een minder vergaande manier was om het beveiligingslek aan te tonen, daarvoor had Stegeman niet de strafwet hoeven te overtreden. Stegeman werd veroordeeld tot 1000 euro boete.

De maatstaf die uit de Stegemanzaken naar voren komt is deze: de journalist moet kunnen aantonen dat er geen ander middel is om de misstand bloot te leggen dan door zelf een strafbaar feit te begaan. De lat ligt hoog; er moet daadwerkelijk geen andere weg openstaan.  

Als die drempel gehaald wordt, zijn er vervolgens andere omstandigheden die meewegen bij de beoordeling of daadwerkelijk tot vervolging en veroordeling wordt overgegaan. Het gaat dan om de ernst van het strafbare feit dat de journalist begaat, zo mag je geen  zwaar illegaal vuurwerk bezitten en vervoeren want dat is zeer gevaarlijk voor de omgeving. Het gedrag van de journalist speelt ook een rol. Handelt de journalist in overeenstemming met de beroepsethiek? En natuurlijk legt de ernst van de misstand die wordt blootgelegd gewicht in de schaal. Voor het blootleggen van zeer ernstige misstanden zal een overtreding van de strafwet eerder gerechtvaardigd zijn dan voor de onthulling van een akkefietje.   

 



Heb je rechtshulp nodig bij een journalistieke publicatie? Bel gratis een jurist van Balie Persvrijheid via 020 - 30 39 791. Klik hier voor meer informatie.